उद्याच काय? — भाग ३

Corpus तयार आहे. पण तो कुठे ठेवायचा?

उद्मायाच काय भाग ३ मध्ये आपण retirementसाठी किती corpus लागेल याबद्दल बोललो. पण शेवटी माझ्या मित्राने मला एक प्रश्न विचारला, “समजा माझ्याकडे retirementच्या दिवशी मला हवा तितका corpus तयार झाला. आता तो सगळा पैसा करायचा काय?”

मी म्हटलं, “म्हणजे?”

तो हसला आणि म्हणाला, “नोकरी करताना माझ्या पैशांची मला फारशी चिंता नव्हती. दर महिन्याला salary येत होती. Market खाली गेला तर मी SIP चालू ठेवत होतो. Equity १५-२०% खाली गेली तरी मला माहीत होतं की पुढच्या महिन्याला पगार येणार आहे. पण retirementनंतर पगार येणार नाही. मग market खाली गेला आणि त्याच वेळी मला घरखर्चासाठी पैसे काढावे लागले तर?”

त्याचा प्रश्न अगदी बरोबर होता.

Retirement planningमध्ये आपण corpus किती हवा यावर खूप चर्चा करतो. पण तो corpus retirementच्या वेळी कसा ठेवायचा आणि त्यातून पैसे कसे काढायचे, यावर तुलनेने कमी बोलतो. प्रत्यक्षात ही गोष्ट तितकीच महत्त्वाची आहे.

समजा retirementच्या वेळी तुमच्याकडे ₹४ कोटी आहेत. आकडा मोठा आहे. पण त्याच दिवशी संपूर्ण ₹४ कोटी equityमध्ये टाकले आणि retirementनंतर तुमचा खर्च त्या equityमधून काढायचा ठरवला, तर marketमध्ये मोठी घसरण झाली की तुमच्यासमोर अडचण निर्माण होऊ शकते.

समजा retirementनंतर पहिल्याच वर्षी market २५% खाली आला. ₹४ कोटींपैकी ₹२ कोटी equityमध्ये असतील आणि त्याचा market value ₹१.५० कोटीपर्यंत खाली आला, तर कागदावरचा loss तेवढाच असू शकतो. पण त्याच वेळी घरखर्चासाठी equity विकावी लागली तर काही loss प्रत्यक्षात कायमचा होऊ शकतो.

यालाच retirement planningमध्ये Sequence of Returns Risk म्हणतात. नाव थोडं अवघड आहे, पण अर्थ सोपा आहे. Retirementच्या सुरुवातीच्या काळात marketचे खराब returns आले आणि त्याच काळात तुम्ही नियमित पैसे काढत राहिलात, तर पुढच्या अनेक वर्षांसाठी corpusवर त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो.

माझ्या मित्राने म्हणूनच retirement corpusचा एकच ढीग केला नव्हता. त्याने त्याचे पैसे वेगवेगळ्या कामांसाठी वेगळे ठेवले होते.

त्याचा पहिला भाग होता—जवळच्या खर्चासाठीचा पैसा.

समजा retirementनंतर तुमचा वार्षिक आवश्यक खर्च ₹१२ लाख आहे. पुढची तीन वर्षे market कसे चालेल याची खात्री नाही. म्हणून तीन वर्षांचा संपूर्ण खर्च एका विशिष्ट पद्धतीने सुरक्षित ठेवायचा की कमी ठेवायचा, हा निर्णय व्यक्तीनुसार बदलतो. पण किमान काही वर्षांचा आवश्यक खर्च marketच्या रोजच्या चढ-उतारावर पूर्णपणे अवलंबून राहू नये, हा विचार महत्त्वाचा आहे. याला आपण Safety Bucket म्हणू शकतो.

या bucketचा उद्देश मोठा return मिळवणं नाही. उद्देश आहे—गरज पडल्यावर पैसा उपलब्ध असणं.

दुसरा भाग होता—Growth Bucket.

Retirement झाल्यावर आयुष्य संपत नाही. ६०व्या वर्षी retirement घेतली आणि ८५व्या वर्षापर्यंत आयुष्य असेल तर अजून २५ वर्षे आहेत. त्या काळात महागाईचा सामना करायचा आहे. आज ₹१ लाखाचा खर्च वाटतो तो १०-१५ वर्षांनी तितकाच राहणार नाही. त्यामुळे retirement corpusमधला काही पैसा दीर्घकाळ वाढण्याची क्षमता असलेल्या assetsमध्ये ठेवण्याची गरज असू शकते.

इथे equityचा मुद्दा येतो.

Retirement झाली म्हणजे equity बंद करायची, हा एक चुकीचा समज आहे. उलट retirement २५-३० वर्षे चालणार असेल तर काही प्रमाणात growth assetsची गरज असू शकते. पण “माझ्याकडे ₹४ कोटी आहेत, त्यापैकी १००% equityमध्ये ठेवतो” हाही योग्य नियम नाही.

कारण risk capacity आणि risk tolerance दोन्ही वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत.

एखाद्या व्यक्तीला marketची volatility सहन होते म्हणून ती व्यक्ती retirement corpusमधला सगळा पैसा equityमध्ये ठेवू शकत नाही. तिच्या घरखर्चाची गरज, इतर income आणि किती काळासाठी पैसा हवा आहे हेही महत्त्वाचं आहे.

तिसरा भाग म्हणजे Income Bucket.

Retirementनंतर महिन्याला पैसे हवेत. त्यामुळे काही investmentsमधून interest, pension, rental income किंवा systematic withdrawalसारख्या पद्धतीने cash flow मिळवण्याची योजना करता येते. पण इथे एक गैरसमज टाळणं खूप महत्त्वाचं आहे.

SWP म्हणजे investmentमधून मिळणारा “व्याजाचा पगार” नाही. तुम्ही mutual fundमधून ठरावीक रक्कम काढत असाल तर ती तुमच्या corpusमधूनही येऊ शकते. Market return कमी असताना जास्त withdrawal झाल्यास corpusवर ताण वाढू शकतो.

म्हणून retirementमध्ये “मला महिन्याला ₹१ लाख मिळाले पाहिजेत” एवढं ठरवून चालत नाही. त्याऐवजी “माझ्या corpusमधून दरवर्षी किती रक्कम काढणं दीर्घकाळ टिकाऊ ठरेल?” हा प्रश्न विचारावा लागतो.

समजा तुमच्याकडे ₹४ कोटी corpus आहे आणि retirementनंतर तुमचा सुरुवातीचा खर्च ₹१२ लाख वर्षाला आहे. म्हणजे सुरुवातीचा withdrawal rate ३% आहे. हा फक्त गणित समजण्यासाठीचा आकडा आहे; तो प्रत्येक व्यक्तीसाठी सुरक्षित withdrawal rate आहे असं समजू नये. कारण inflation, tax, returns, market volatility आणि lifespan यांचा परिणाम होतो.

आता समजा त्याच व्यक्तीला EPF, pension आणि rentमधून वर्षाला ₹६ लाख मिळतात. तर corpusवर सुरुवातीची गरज ₹१२ लाख नसून ₹६ लाख राहते. म्हणजे retirement income planningमध्ये corpusपेक्षा corpusला किती पैसे काढावे लागतात हा आकडा जास्त महत्त्वाचा ठरतो.

माझ्या मित्राच्या planningमध्ये EPFचा भाग वेगळा होता. त्याने EPFला retirement corpusपासून वेगळं मानलं नाही. उलट तो म्हणाला, “EPFमध्ये जे तयार होतंय तेही माझ्या retirementच्या पैशाचाच भाग आहे.”

हे अगदी योग्य आहे.

एखाद्या salaried व्यक्तीकडे retirementच्या वेळी EPFमधून ₹१ कोटी आले आणि इतर investments ₹३ कोटी असतील, तर तिचं एकूण retirement resource ₹४ कोटी आहे. त्यामुळे planning करताना EPF, pension, gratuity, rental income, existing investments आणि future savings यांचा एकत्र विचार करायला हवा.

पण या सगळ्याबरोबर एक गोष्ट विसरू नका—Liquidity.

तुमचा पैसा कागदावर ₹४ कोटी असला आणि emergencyच्या वेळी त्यातील मोठा भाग lock-inमध्ये असेल, किंवा marketच्या चुकीच्या वेळी विकावा लागणार असेल, तर तो पैसा किती आहे यापेक्षा तो कधी उपलब्ध होतो हे महत्त्वाचं ठरतं.

म्हणून retirement portfolioमध्ये तीन प्रश्न कायम विचारायला हवेत. पहिला—पुढच्या काही वर्षांचा खर्च कुठून येणार? दुसरा—दहा-पंधरा वर्षांनंतर लागणारा पैसा inflationला कसा सामोरा जाणार? तिसरा—marketमध्ये मोठी घसरण झाली तर माझा घरखर्च थांबणार नाही ना?

या तीन प्रश्नांची उत्तरं एकाच investmentमध्ये मिळतीलच असं नाही. म्हणून retirement portfolioची रचना अनेक प्रकारच्या assetsच्या संयोजनातून केली जाते.

याचा अर्थ सगळ्यांनी 40% equity, 40% debt आणि 20% gold ठेवावं असा काही सार्वत्रिक नियम नाही. Allocation हे वय, corpus, खर्च, risk capacity, income sources आणि retirement horizonनुसार ठरलं पाहिजे. एकाच कुटुंबातील दोन व्यक्तींसाठीही योग्य allocation वेगळं असू शकतं.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे retirementच्या आधी portfolio हळूहळू बदलणं.

समजा तुम्ही ६०व्या वर्षी retirement घेणार आहात. तर ५९व्या वर्षी अचानक equity विकून सगळा पैसा सुरक्षित साधनात टाकणं हा एकमेव मार्ग नाही. त्याऐवजी retirementच्या अनेक वर्षे आधीपासून जवळच्या खर्चासाठी लागणाऱ्या पैशाची व्यवस्था हळूहळू करता येते. त्यामुळे एका दिवसाच्या market conditionवर संपूर्ण retirement अवलंबून राहत नाही.

माझ्या मित्राने नोकरी जाण्याच्या दिवशी मला सांगितलं, “माझी खरी तयारी retirementच्या दिवशी झाली नाही. ती गेल्या अनेक वर्षांत हळूहळू झाली. म्हणून आज salary बंद झाली तरी माझ्या पैशांना काम करायला येतं.”

मला वाटतं, retirement planningचा खरा अर्थ हाच आहे.

मोठा corpus तयार करणं महत्त्वाचं आहेच. पण त्याहून महत्त्वाचं म्हणजे त्या corpusला योग्य काम देणं. काही पैसा सुरक्षित ठेवणं, काही पैसा वाढू देणं, काही पैसा नियमित खर्चासाठी उपलब्ध ठेवणं आणि अचानक येणाऱ्या खर्चासाठी स्वतंत्र तयारी ठेवणं—या सगळ्याचा समतोल साधणं म्हणजे retirement planning.

आणि शेवटी एक गोष्ट.

Retirement म्हणजे आयुष्य थांबणं नाही. उलट अनेक लोकांसाठी तो आयुष्याचा पहिला असा काळ असतो जेव्हा त्यांना “पैशासाठी मला हे काम करावंच लागेल” असं म्हणावं लागत नाही.

माझा मित्र आजही काम करू शकतो.

पण आता त्याला नोकरीची गरज नाही.

तो consulting करेल तर स्वतःच्या इच्छेने करेल. एखादं काम आवडलं तर स्वीकारेल. आवडलं नाही तर नकार देईल. मुलांना मदत करायची असेल तर करेल. प्रवास करायचा असेल तर करेल.

कारण त्याने retirementसाठी फक्त पैसा जमा केला नाही.

त्याने निवडीचं स्वातंत्र्य जमा केलं.

आणि कदाचित retirement planningचा सर्वात सुंदर अर्थ हाच आहे.

उद्याचा पगार किती असेल याची खात्री नसते. पण उद्या पगाराची गरजच उरणार नाही, अशी तयारी आपण नक्की करू शकतो.

समाप्त.

पहिल्या भागाची लिंक- उद्याचं काय?- भाग १

दुसर्या भागाची लिंक- उद्याच काय? — भाग २